Астанадағы қызыл иектегі фистуланы емдеу: себептері, диагностикасы және әдістері

Патологиялық канал: жол қалай қалыптасады

Қалыпты жағдайда тістің қуысы мен сүйек жабық болады. Пульпада немесе түбір ұшында ірің жиналғанда, оған кететін жер болмайды. Қысым артып, қабыну сыртқа шығар жол іздейді — сүйек тіні мен кілегей қабық арқылы. Осылайша жыланкөз жолы пайда болады. Каналдың қабырғаларын грануляциялық тін қаптайды, сондықтан қабыну көзі жойылмайынша, ол өздігінен жабылмайды. Сондықтан ең бастысы: тіс жыланкөзін емдеу — бір тесікті жабу емес, себебін тауып, жою. Жол түзу немесе ирелең, қысқа немесе ұзын болуы мүмкін. Оның бағыты ошақтың қайда орналасқанына және көрші тіндердің қалай жатқанына байланысты. Кейде ірің апталап шығар жол іздейді, кейде бірнеше күнде бұзып шығады. Жыланкөздің пайда болуы әрдайым қатты ауырсынуды білдірмейді: процесс баяу жүруі мүмкін. Сондықтан қызыл иектегі кіреберіс тесікті көбіне кездейсоқ байқайды — тіс тазалағанда немесе айна алдында қарағанда. Шешімді дәрігер қабылдайды: қарау, суретке түсіру, зондтау каналдың қайдан тартылғанын көрсетеді.

Сыртқы түрі: төмпешік, жарақат, бөлініп шығатын сұйықтық

Каналдағы инфекция және созылмалы периодонтит

Тістің ішінде жүйкелер мен тамырлары бар қуыс бар. Оған микробтар түскенде, тін өледі, ал канал инфекцияланған күйде қалады. Егер мұндай канал өңделмесе, қабыну түбір ұшынан асып кетеді. Оның айналасында ошақ қалыптасады: ағза оны капсуламен шектейді, бірақ ішіндегі микробтар өмір сүруін жалғастырады. Осылайша созылмалы периодонтит дамиды. Ірің жиналып, сүйекке қысым жасайды, ол біртіндеп сіңіп кетеді. Сыртқа шығар жол ашылғанда, ішіндегісі сүйек қабығының астына, содан кейін кілегей қабықтың астына бұзып шығады. Қызыл иекте тесік — жыланкөз пайда болады. Ол арқылы бөлініп шығатын сұйықтық ауыз қуысына шығады, ауырсыну уақытша басылады. Адам бәрі өтті деп ойлайды. Ал түбір жанындағы ошақ қалады, және тіс жыланкөзін себебін жоймайынша емдеу оны жаппайды. Одан құтылу үшін инфекция көзін жою керек — тісті емдеу немесе жұлу арқылы. Шешімді дәрігер қарау мен суреттен кейін қабылдайды.

Киста, гранулема, жарақат және сапасыз емдеу

Тістегендегі ауырсыну, ісіну, тістің қозғалғыштығы

Көбінесе адам тістегендегі ауырсынуға шағымданып келеді. Тіс ұясынан «өсіп шыққандай», көршілерінен биік көрінеді, жақ жұмылғанда антагонистімен басқалардан бұрын түйіседі. Осыдан дәл осы тіс кедергі жасап тұрғандай сезім пайда болады. Оның үстіндегі қызыл иек қызыл, ісіңкі, көтеріңкі, ал саусақпен немесе тілмен басқанда күңгірт ауырсыну сезіледі. Қасында қозғалғыштық пайда болуы мүмкін: тіс шайқалады, себебі оны ұстап тұрған тіндер қабынуға тартылған. Кейде ісіну қызыл иектен асып, бет немесе ерінге таралады — беттің бір жағы ісінген, асимметриялы көрінеді. Жыланкөз жолынан мезгіл-мезгіл іріңді экссудат бөлінеді, сонда ауырсыну уақытша басылады. Бұл ырғақ — басылды, кейін қайта ауырды — тән құбылыс. Егер ісіну көз шарасына, мойынға немесе жақ асты аймағына таралса, жағдай жергілікті болудан қалады: температура көтеріледі, ауыз ашу, жұту қиындайды. Мұндай белгілер жоспарлы қабылдауға жазылуды емес, шұғыл көмекті талап етеді.

Жыланкөз ауырмағанда: бұл неге болады

Ауырсынудың болмауы процестің тоқтағанын білдірмейді. Созылмалы түрі баяу жүреді: ірің сыртқа тұрақты жол тауып, қысым астында жиналмай, аз-аздап шығып отырады. Ошақ ішіндегі қысым өспейді — рецепторлар тітіркенбейді, ауырсыну болмайды. Адам қызыл иекте түйіршік немесе шұңқыр көреді, кейде тұзды дәм сезеді, бірақ дәрігерге бармайды. Осылай апталар мен айлар өтеді. Мезгіл-мезгіл тесік жабылып, ішіндегісі жиналады, сонда қысқа ғана ұстама пайда болады: ісіну, сыздаған ауырсыну, қызба. Содан кейін жыланкөз қайта жарылып, бәрі басылады. Бұл цикл тыныштандырады, бірақ түбір ұшының айналасындағы сүйек тінінің бұзылуы жалғасады. Сондықтан ауырсынудың болмауы — саулық белгісі емес, ауру ағымының ерекшелігі. Шешімді дәрігер қабылдайды: қарау, жолды зондтау және түсірілім ошақтың қайда орналасқанын және қаншалықты үлкен екенін көрсетеді. Әрі қарай не істелетіні — каналды емдеу, ошақты ашу немесе тісті жұлу — клиникалық көрініске байланысты.

Қарау және жыланкөз жолын зондтау

Дәрігер қызыл иекті қарап, аузын — ірің бөлінуі мүмкін кішкене тесікті табады. Содан кейін жұқа құралмен жолды абайлап зондтайды. Осылайша бағыт анықталады: түбір ұшына, қызыл иек шетіне немесе көрші тіске қарай. Қатар суыққа реакция, перкуссия, тістің қозғалғыштығы тексеріледі. Анамнез жиналады: тесік қашан пайда болды, ауырсыну, жарақат, бұрын емделген бе. Тек сыртқы белгілер бойынша көзін анықтау мүмкін емес. Жыланкөз периодонтитте, түбір сынығында, пародонт абсцесінде бірдей көрінеді. Сондықтан қарау — тек бірінші қадам, әрі қарай визуализация қажет. Қай әдіс жауап беретінін дәрігер клиникалық көрініске қарап шешеді. Кейде ауызды қызыл иек шетіне дейін байқауға болады, сонда көрініс айқынырақ. Басқа жағдайларда жол тереңге кетіп, сыртқа шықпайды. Сонда тістің өзінің жай-күйіне қарайды: түсі, қозғалғыштығы, жүктемеге реакциясы. Бөлек, бұл тіске бұрын араласу болды ма, сол нақтыланады. Бұл себептер шеңберін тарылтуға көмектеседі.

Рентген мен КТ нені көрсетеді

Пломбаны алу, санация және қайта обтурация

Қайта емдеу қашан мүмкін, қашан мүмкін емес

Болжам клиникалық көрініске байланысты. Қайта емдеу түбір қабырғалары сақталғанда, канал кемінде ішінара өтімді болғанда және түбір ұшындағы ошақ сүйекті тым қатты бұзбағанда мүмкін. Жұмысқа сынған құралдар, перфорациялар, айқын түбір резорбциясы, жарық кедергі жасайды. Егер канал тығыз және бүкіл ұзындығы бойынша обтурацияланған болса, ал жыланкөз әлі де сақталса, қайта өңдеу көмектеседі, кейде түбір ұшын резекциялаумен қосарланады. Түбір қызыл иек деңгейінен төмен жарылғанда немесе толық дерлік бұзылғанда, тісті сақтау мүмкін болмайды — сонда оны жұлады. Шешімді дәрігер қарау мен түсірілімдерден кейін қабылдайды. Кейде тісті қалдыруға болады, бірақ ол бақылауда қалады: қабынудың қайта оралғанын уақытында байқау үшін түсірілімдер қайталанады. Каналды анатомияға байланысты қайта емдеу мүмкін болмайтын жағдайлар да болады, сонда түбір ұшына хирургиялық қатынау талқыланады. Нақты жоспар КТ деректерінен, қызыл иектің жай-күйінен және тістің тістеу үшін қаншалықты маңызды екенінен құралады.

Жыланкөзді неге ашады: іріңнің ағуы

Фистулалық жол тар. Ол кез келген сәтте жабылуы мүмкін, сонда экссудат қайтадан тіндерге қысым жасай бастайды. Іріңнің сыртқа еркін шығуына жол ашу және ошақтағы кернеуді түсіру үшін ашу қажет. Дәрігер фистула үстіндегі немесе түбір проекциясындағы жұмсақ тіндерді тіліп, ауыз қуысын кеңейтеді және қуысты антисептикпен жуады. Кейде пункция жеткілікті, кейде тілік қажет. Клиникалық көрініске қарай дәрігер шешеді. Егер себебі тіс болса, дренаж каналдарды емдеуді алмастырмайды. Ол тек жедел қабынуды басып, негізгі жұмысқа уақыт береді. Көзді жоймайынша, қуыс қайтадан толады. Сондықтан ашу almost әрқашан қайта емдеумен немесе тісті жұлумен байланысты жүреді. Кейбір жағдайларда ағынды сақтау үшін дренаж бірнеше күнге қалдырылады. Науқасқа шаю және көрсетілімдер бойынша антибиотиктер тағайындалады. Фистула арқылы ірің шығады, бірақ себебі шешілмейді. Бұл уақытша шара.

Жұмсақ тіндерді дренаждау қалай жүреді

Канал қолжетімсіз болғанда немесе қайта емдеу көмектеспегенде

Канал тығыз және толық ұзындыққа пломбаланған, бірақ фистула жабылмайтын жағдайлар болады. Демек, себебі пломба материалында емес. Қабыну түбір ұшының артында, сүйек тінінде орналасқан. Ол жерге канал арқылы жету мүмкін емес: штифттер, аспап сынықтары, қисық немесе облитерацияланған жолдар кедергі жасайды. Жоғарғы күрек тістер мен азу тістерде түбір жиі бүйірге ауытқыған, ал ошаққа эндодонтиялық қолжетімділік шектеулі. Резекция — тістің тәжін тигізбей, көзді сырттан жою тәсілі. Көрсетілімдерді дәрігер суреттер бойынша анықтайды. КТ ошақтың мөлшерін, сүйек қалыңдығын, көршілес түбірлерге және жоғарғы жақ қуысына жақындығын көрсетеді. Егер ошақ үлкен, ал сүйек қабырғасы жұқарған болса, операция тісті сақтауға мүмкіндік береді. Түбірдің бұзылуы тым үлкен болса, бір ғана нұсқа — жұлу. Шешім клиникалық көрініске қарай қабылданады, бір суретке қарап емес. Кейде алдымен каналды қайта емдеуге тырысады, тек сәтсіздік болғанда операция тағайындалады. Жалпы жағдай да бағаланады: қан ұюы, қант, қысым.

Операция кезеңдері: дәрігер не істейді

Түбірдің сақталуы және ошақтың мөлшері

Дәрігер суреттерге қарап, қанша қатты тін сақталғанын бағалайды. Егер түбір қызыл иек деңгейінен төмен бұзылған болса, пломба немесе вкладка қоятын жер жоқ. Сонда қайта емдеуден кейінгі таза ұш та тәжді ұстай алмайды. Екінші бағдар — түбір ұшының айналасындағы ошақтың мөлшері. Ол бірнеше миллиметрмен шектелгенше, оны консервативті түрде жабу мүмкіндігі бар. Бұзылу түбірді айналдыра қамтыса немесе бифуркация аймағына өтсе, болжам өзгереді. Үшінші сәт — қозғалғыштық. Егер тіс шайқалса, оны ұстап тұрған сүйек кеткен. Бұл тіректі қалпына келтіру қиын. Түбір жарығы бөлек қаралады: сыну сызығы бойымен инфекция үнемі сыртқа шығады, оны ешқандай канал өңдеу тоқтатпайды. Шешім жиынтық бойынша қабылданады: бұзылу тереңдігі, ошақ мөлшері, айналадағы сүйек жағдайы, жарықтың болуы. Кейде көрініс шекаралық болады — сонда сақтауға әрекет жасауды ұсынып, тәуекелдер туралы адал айтады. Дәрігер қарап тексергеннен және суреттерден кейін шешеді.

Тісті сақтау мүмкін емес жағдайлар

Жедел қабыну кезінде антибиотиктер не істей алады

Антибиотик жұмсақ тіндердегі бактериялардың көбеюін тежейді. Ол қабынудың өткірлігін басады: ауырсыну басылады, ісік қайтады, жыланкөзден бөлінетін сұйықтық азаяды. Адам өзін жақсы сезініп, көбінесе мәселе шешілді деп ойлайды. Бірақ ошақ тістің ішінде, тамыр каналдарының жүйесінде орналасқан, ол жерге қаннан дәрі дерлік жетпейді. Каналдың тығыз қабырғасы мен дентин бөгет қызметін атқарады. Инфекцияланған тіндер іште қалғанша, таблеткаларды тоқтатқаннан кейін қабыну қайта оралады. Сондықтан антибиотик — өз бетінше емдеу емес, дайындық немесе қосымша ем. Ол айқын іріңді процесте, ісік кезінде, инфекцияның көрші аймақтарға таралу қаупі болғанда тағайындалады. Кейде өткір қабыну басылуы үшін емшара алдында курс қажет. Кейде — кейін, ауыр жағдайда сақтандыру ретінде. Шешімді клиникалық көрініске қарай дәрігер қабылдайды. Схема, доза және ұзақтық жеке таңдалады: жас, аллергия, қатар жүретін аурулар және басқа препараттарды қабылдау ескеріледі. Антибиотикті өзіңіз сатып алып, апталап қабылдауға болмайды. Бұл тіс үшін пайдасыз, ал ағзаға зиянды. Егер жыланкөз қалыптасып қойса, таблеткалар оны жаппайды.

Шаю: себебін жоймайтын уақытша жеңілдік

Шаю беткейге әсер етеді: қызыл иекке, кілегей қабыққа, жыланкөздің ішіндегіге. Сода, тұз ерітіндісі, шөп қайнатпалары, антисептиктер ірің мен қақты шайып кетіреді. Емшарадан кейін жеңілдейді: жағымсыз иіс кетеді, тітіркену басылады, қызыл иек тыныш көрінеді. Бұл симптоматикалық шара. Ол себебі жатқан тамырға жетпейді. Тістің каналы — жабық жүйе, оған ешбір ерітінді сіңбейді. Жыланкөз біраз уақыт ірің шығаруды тоқтатуы мүмкін, бірақ бұл оның жазылғанын білдірмейді. Көбінесе тесік бітеліп қалады, ал қабыну іште жалғасады. Сонда процесс тереңге кетеді: ісік, ауырсыну, флюс пайда болады. Шаю қосымша гигиена ретінде орынды — мысалы, тамақтан кейін қалдықтарды кетіру үшін жылы сода ерітіндісі. Антисептиктер қысқа курс қолданылады, өйткені ұзақ пайдалану кілегей қабықты тітіркендіреді. Ыстық сумен шаюға болмайды: жылу қан ағымын күшейтеді. Спиртті тұнбалар да жарамайды. Шаю дәрігерге баруды алмастырмайды. Ол адам қабылдауға күтіп жүргенде уақыт ұтып, жайсыздықты басады.

Сүт тістер: кариес тез пульпитке айналады

Сүт тістің эмалі мен дентині тұрақты тіске қарағанда жұқа. Кариес процесі олардан тезірек өтіп, пульпаға ертерек жетеді. Кейде дақ пайда болғаннан пульпитке дейін өте аз уақыт өтеді, ата-аналар оны байқамай қалады. Бала әрдайым ауырсынуға шағымданбайды. Тіс шамамен қалыпты көрінуі мүмкін, ал астында қабыну қалыптасып қойған. Ірің сүйек пен қызыл иек арқылы шығар жол тапқанда, жыланкөз пайда болады. Балалардағы емдеу ересектерге қарағанда басқаша құрылады. Сүт тістің пульпитін физиологиялық ауысқанға дейін сақтауға тырысып емдейді. Бұзылу алыс кетсе, дәрігер жұлусыз өтуге бола ма деп шешеді. Кейде тұрақты тістің ұрығы зардап шекпеуі үшін сүт тісті мерзімінен бұрын жұлуға тура келеді. Шешімді балалар стоматологы клиникалық көрініс пен суреттерге қарай қабылдайды. Анестезия баланың жасы мен жағдайын ескере отырып таңдалады. Қабылдаулар бала емделуге тыныш шыдауы үшін қысқа кезеңдермен құрылады.

Тұрақты тістің ұрығына қауіп

Тұрақты тістің ұрығы сүт тістің тамырларының қасында сүйекте жатады. Қабынған пульпадан инфекция оған жетуі мүмкін. Бұл балалардағы фистуланың назар аударуды қажет ететінінің басты себебі. Егер ұрық зақымдалса, тұрақты тіс эмаль ақауымен шығуы немесе орнын өзгертуі мүмкін. Кейде ол мүлдем шықпайды. Қауіп дәрежесі қабынудың қанша уақыт жалғасқанына, ошақтың ұрыққа қаншалықты жақын орналасқанына және нақты жағдайдағы анатомияға байланысты. Алдын ала болжау мүмкін емес, сондықтан дәрігер суреттерді қарап, жағдайды бағалайды. Тактика инфекция ошағын жоюға және мүмкіндігінше сүт тісті ауысқанша сақтауға бағытталады. Егер сақтау мүмкін болмаса, жұлу ұрықты жарақаттамайтындай мұқият жүргізіледі. Жұлғаннан кейін тұрақты тістің өз орнын алуы үшін бақылау немесе ортодонтиялық көмек қажет болуы мүмкін. Қажет болғанда бәрін балалар стоматологы ортодонтпен бірге шешеді.

Ұядағы тамыр қалдығы немесе грануляциялық тін

Жұлғаннан кейін ұяда кейде толық тазаланбаған тамыр фрагменті, қабырға сынығы немесе өзгерген тіннің бөлігі қалады. Мұндай тін жазылуға кедергі келтіреді, қабынуды қолдайды және бөлініп шығатын сұйықтықтың көзі болады. Мұндағы фистула — өз бетінше ауру емес, жиналған экссудаттың ағу жолы. Оның үстіндегі қызыл иек тыныш көрінуі мүмкін, ал ішінде процесс жүріп жатады. Басқа да жағдай болады: тіс жұлынды, ал көршілес тістің тамыры ауру, сонда жол ұядан емес, одан ашылады. Тексерусіз және суретсіз жолдың қайдан шыққанын анықтау мүмкін емес. Дәрігер ұяның жағдайын бағалайды, көршілес тістерді тексереді, қажет болса рентген немесе КТ тағайындайды. Әрі қарай клиникалық көрініс шешеді: кейде ұяны тазалап, тігу жеткілікті, кейде көршілес тісті қайта емдеу қажет. Қызыл иектің сыртқы түрі бойынша себебін анықтау мүмкін емес.

Инфекция белгілері және пациенттің әрекеттері

Жүктілік: диагностика мен емдеуді жоспарлау

Жүктілік өзі фистуласы бар тісті емдеуге тыйым салмайды. Мәселе — қашан және қалай. Екінші триместрде әдетте тыныштырақ: токсикоз басылған, іш әлі креслода отыруға кедергі келтірмейді. Біріншісінде ұрықтың органдары қалыптасады, үшіншісінде ұзақ шалқасынан жатудан мерзімінен бұрын жиырылу қаупі бар. Бұл — бағдарлар, қатаң ережелер емес: мерзімді, өзін-өзі сезінуін және акушерлік анамнезді дәрігер гинекологпен бірге бағалайды. Суреттер қорғаныш алжапқышта, қажет болса — аз дозамен визиографта жасалады. Панорамалық сурет немесе КТ оларсыз диагноз қою мүмкін болмағанда ғана тағайындалады. Анестезия мүмкін: плацента арқылы маңызды мөлшерде өтпейтін препарат таңдалады. Адреналин абайлап қосылады. Егер ошақ жедел болса — ауырсыну мен ісіну, — үшінші триместрді күтудің қажеті жоқ. Тамырларды қайта емдеу, фистуланы ашу немесе тісті жұлу клиникалық көрініс бойынша жүргізіледі. Антибиотиктер инфекцияның айқын белгілері болғанда тағайындалады, таңдау гинекологпен келісіледі.

Диабет: гликемияны бақылау және бақылау

Қант диабеті кезінде фистула басқаша әрекет етеді. Жоғары қант қанты емделуді баяулатады, жергілікті иммунитетті төмендетеді, және қабыну айқын ауырсынусыз жасырын жүруі мүмкін. Адам жайсыздыққа үйреніп, келуді кейінге қалдырады, ал канал сол уақытта бұзылады. Сондықтан ең алдымен бағаланатыны — гликемия. Жоспарлы емдеуді тұрақты көрсеткіштер кезінде жүргізген дұрыс, оны емдеуші эндокринолог растайды. Егер қант жоғары болса, алдымен схема түзетіледі, содан кейін тіске кіріседі. Шұғыл жағдай — ісіну, флюс, температура — күтпейді: ашу және дренаж кез келген гликемия кезінде жасалады, өйткені іріңді қуыс қауіптірек. Қабылдау алдында тамақтанып, әдеттегі препараттарды қабылдаған жөн, креслода гипогликемияны тудырмау үшін. Араласудан кейін бақылау аяқталмайды: емделу баяу жүреді, сондықтан тексеру жиірек тағайындалады. Қажет болса, антибиотиктер қант диабетіне қарсы препараттарды ескере отырып таңдалады. Темекі шегу және қантты төмендететін дәрілерді өткізіп жіберу дәрігердің жұмысын нөлге теңейді, бұл туралы тікелей айтылады.

Фистула — бұл симптом, өз алдына дербес ауру емес

Қызыл иектегі фистула — қабыну ошағынан іріңнің сыртқа шығатын жолы. Ол өздігінен пайда болмайды. Ол әрқашан салдар: қабынған пульпа, түбір ұшындағы киста, толық емделмеген канал, сирек — жарақат немесе сүйектегі бөгде фрагмент. Себеп жұмыс істеп тұрғанша, фистула бір жабылып, бір қайта ашылады. Фистуланың жабылуы процесс тоқтады дегенді білдірмейді: ірің жай ғана шығатын жол таппай, ішінде жинақталады. Сондықтан фистуланы емес, оның көзін емдейді. Симптомды тез кетіруге болады — ашу және дренаждау. Себепті кетіру қиынырақ: каналдарды қайта емдеу, түбір ұшын резекциялау немесе тісті жұлу. Кейде консервативті басқару жеткілікті, кейде хирургиялық араласу қажет. Таңдау суреттердің не көрсеткеніне, тістің қаншалықты бұзылғанына, түбірде жарық бар-жоғына байланысты. Қызыл иектегі фистула — себепті шаюмен немесе таблеткалармен жасыру емес, оны анықтауға түрткі.

Әдіс туралы шешімді дәрігер клиникалық көрініс бойынша қабылдайды

Барлық жағдайға біртұтас хаттама жоқ. Дәрігер рентгенге немесе КТ-ға қарап, түбірдің, каналдардың, айналадағы сүйектің жағдайын бағалайды. Содан кейін шешім: қайта емдеу, түбір ұшын резекциялау, жұлу. Әр нұсқаның өз шарттары бар. Қайта емдеу канал өтімді және түбір бүтін болса мүмкін. Резекция — ұшқа қолжетімділік болғанда, ал тістің өзі қызметін сақтағанда. Жұлу — түбір жарылғанда немесе бұзылу тым үлкен болғанда. Жасы, қатар жүретін аурулар, жүктілік те таңдауға әсер етеді. Кейде алдымен жедел қабынуды басады, содан кейін негізгі кезеңді жоспарлайды. Мерзімдер мен араласу көлемін дәрігер тексеру мен суреттерден кейін анықтайды. Пациент сұрақ қойып, баламаларды талқылай алады, бірақ түпкілікті шешім маманда қалады. Өзін-өзі емдеу мұнда сирек көмектеседі: себеп жойылмайынша фистула қайта оралады.